KARMA YAŞ VE OYUN

Çocuk gelişim yolunda yürürken çevresini, kendisini, ilişkileri, duyguları, nesneleri kısacası her şeyi deneyimlemek ve tecrübe kazanmak ister.  Ve tüm bunları oyun aracılığıyla sayesinde gerçekleştirir çünkü oyun çocuğun en önemli işidir. Oyunun bir çocuğun gelişiminde neden önemli olduğunu ve çocukların neden oyun oynadıklarını düşündüğümüzde sosyal, duygusal, bilişsel, duyusal, kültürel tüm gelişim alanlarının oyun ile yoğun bir etkileşimde olduğunu görürüz.

Oyunun önemini anlamak ve oyun için uygun bir ortam oluşturmak da oyunun kendisi kadar önem taşımaktadır. Okul öncesi eğitim kurumları planlı ve sistemli bir şekilde çocuklara oyun imkânları sunan ortamlardır. Burada çocuğun nasıl bir yerde oynadığı, nasıl oynadığı, kimlerle oynadığı gibi pek çok soru da oyunun gelişiminde cevaplanması gereken sorulardır.

Her çocuk biriciktir ve gelişimsel ihtiyaçları olduğu kadar bireysel ilgi ve ihtiyaçlarına göre kendi hızını belirler. Farklı yaşlarda çocukların bir arada bulunduğu karma yaş gruplarında çocuklar, ilgi ve ihtiyacın çeşitlendiği bir ortamda zengin bir oyun yelpazesine sahiptir. 

Çocuklar gerekli ortam ve malzemeyi bulduğunda bedeniyle, hareketleriyle, duyuları, duyguları algılaması ve anlatımıyla her zaman yeni bir şeyler üretmeye yönelmektedir. Çünkü oyun; çocukların yaratma ortamıdır. Farklı yaş dönemindeki çocukların yaratım düzeyleri de  birbirinden farklıdır. Çocuklar yalnız yetişkinlerden öğrendiğini ve gördüğünü oyuna aktarmakla kalmaz; kendinden yaşça büyük çocuklardan, küçüklerden ve akranlarından gördüklerini de kendi yetenekleri düzeyinde harmanlayarak yeni şeyler yaratırlar.

Hayali oyun olarak adlandırılan çocukların genellikle mış gibi yaptıkları oyunlarda çocuklar sınıftaki arkadaşları ile etkileşim içinde toplum rollerini ve kuralları daha iyi öğrenmektedirler. Karma yaş grubunun olduğu sınıflarda kendinden büyüklerle, küçüklerle ve akranlarıyla olan etkileşimde çocukların kazanımları da zenginleşmektedir. 

Araştırmalar çocukların kendilerinden yaşça büyük çocuklarla oyun oynamayı tercih ettiklerini gösteriyor. Küçük çocuklar daha büyük çocuklarla oynadığında, oyun genellikle daha karmaşıktır. Yaşları daha büyük olan veya gelişimsel olarak daha ileri olan çocuklar, daha küçük çocukların fikirlerini genişletir. Küçük çocuklar genellikle daha büyük çocuklara hayranlık duyarlar ve kendilerine önerilen fikirleri takip edebilir ve oyuna daha fazla dahil olabilirler. Yani küçükler kendilerinin başlatıp sürdüremeyecekleri daha karmaşık oyunlara yaşça büyüklerin onlara gösterdiği şefkat ve destekle daha kolay katılım imkanı bulmaktadırlar.

Lev Vygotsky, 'yakınsal gelişim alanı' terimini, bir çocuğun tek başına veya aynı yeteneğe sahip başkalarıyla yapamadığı; ancak o işi bilen, daha deneyimli, kendinden büyük birinin desteği ile yapabileceği eylemler olarak tanımlamaktadır. Karma yaş grupları, çocukları kendi yakınsal gelişim alanlarını keşfetmek ve bir diğerinin bu gelişim alanına katkı sağlamak için güzel bir şekilde destekler.

Yaşça büyük olanlar ise oyun içinde bir şey gösterme yeni bir şey öğretme motivasyonuyla var olan bilgilerini pekiştirir. Oyunlara liderlik büyük çocuklar için oldukça iyi bir kazanım olurken rekabete dayanan ortamı yumuşatır. Sosyal duygusal olarak daha yargısız, daha sakin ortamlara ihtiyaç duyan çocuklar kendinden küçüklerle oynarken kendilerini daha güvende hissederler. Çocuklar yaşça küçük çocuklarla oynanılan oyunlarda daha az stresli etkileşimlerde bulunurlar. 

Karma yaş gruplarındaki çocuklar, oyun esnasında deneyim olarak her zaman kendilerinden daha yüksek veya daha düşük biri tarafından çevrelendikleri için daha büyük bir güvenlik duygusu hissederler. Araştırma kanıtları, farklı yaşlardaki çocukların genellikle yaşla ilgili farklılıkların ve özelliklerin farkında olduklarını göstermektedir. Çocuklar yapabildiklerinin ve yapamadıklarının farkındadırlar. Böylece karma yaş grubunda oyun içerisinde beklentilerin ve ortaya atılan fikrin, yapabilirliğin değişkenlik gösterebileceğini fark edip öğrenmeye, dayanışmaya, işbirliğine açık bir ortamda daima yeni bir şeyler üretmek için çabalarlar.

Yapılan bir araştırmaya göre çocuklar hemcinsleriyle oynadıkları oyunlarda sıklıkla belli başlı oyuncakları tercih ettiğini ancak karşı cinsten çocuklarla oynadıkları oyunlarda daha geniş yelpazesi olan ortak kullanılan oyuncakları tercih ettikleri gözlemine ulaşılmıştır. Konuyla ilgili kişisel gözlemim de şu ki; çocuklar oyun oynarken 4 yaşta bir çocuğun oyuna getirdiği fikir, oyuna kullanmak için kattığı oyuncak, 5-6 yaşındaki çocuğun kattığı fikirden ve oyun malzemesinden çok farklı. Birine diğerinden daha iyi, daha uygun demek imkansız çünkü her biri oyunu farklı şekillere, farklı anlamlara taşıyor. Bu da inanılmaz bir zenginlik sağlıyor. Oyunun nasıl başlayıp, oynayanların farklılığıyla değişimi, ilerleyişi ve geldiği son nokta izlemeye değer…